Verslag van een leerrijke avond met nieuwe inzichten over Iran, door Dr Farhad Tajdar

Een actueler onderwerp hadden de leden van De Hanze zich niet kunnen inbeelden met alle protesten die momenteel aan de gang zijn in Iran, waardoor er een grote opkomst viel te noteren. Dokter Farhad Tajdar verliet Iran in 1987 op 13-jarige leeftijd en kwam in België aan. Hij studeerde geneeskunde aan de VUB en werd orthopedisch chirurg. Hij is nu werkzaam in zowel AZ Sint-Jan en Sint-Lucas. Ondanks het feit dat hij nooit meer is teruggekeerd, heeft hij een grote verbondenheid met het land. 

Farhad Tajdar schetst kort de geschiedenis van Iran van 100 jaar geleden t.e.m. de Islamitische revolutie in 1979. Van bij de constitutionele revolutie in 1906 (waarbij de Britten het zuiden bezetten en de Russen het noorden) over het nieuwe tijdperk t.e.m. de Sjah is Iran een speelbal geweest van westerse grootmachten die elkaar bekampten omwille van de strategische ligging en uiteraard de olie. Verweven in de geschiedenis van Iran zit de macht van de geestelijken, de ayatollahs. Belangrijk ook in deze recente geschiedenis was de opstand en de coup in 1921 van generaal Reza Sjah. Uit zijn 3e huwelijk werd kroonprins Reza geboren, die in 1979 van de troon werd gestoten. Hij raakte geïnspireerd door president Atatürk van Turkije en koning Amanoellah Khan van Afghanistan. Wegens zijn hervormingsbeleid kwam hij vaak in conflict met de geestelijkheid. Reza Sjah onderhield nauwe betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk, de Sovjet-Unie (vriendschapsverdrag), TurkijeAfghanistan en met Nazi-Duitsland, dat in de jaren dertig de belangrijkste handelspartner van Iran was. “De huidige bruggen en spoorwegen in Iran zijn allen door Duitse ingenieurs gefabriceerd” aldus dhr. Tajdar.

 

Door de beschuldiging van de samenwerking met de Nazi's wordt hij verbannen en neemt zijn zoon, Mohammed Reza Pahlavi over. De modernisering en democratisering die zijn vader had ingezet, gaan verder en de gronden van de geestelijken worden aan de armen gegeven. Hij kroont zijn echtgenote, Farah Dibah, tot keizerin. Net als zijn vader wilde Mohammed Reza Perzië moderniseren ten koste van traditionele Iraanse waarden. Procommunistische stakingen bij olieraffinaderijen, leidden eind jaren vijftig tot een tweepartijenstelsel.

In 1963 kondigde de sjah de Witte Revolutie af, die voorzag in landhervormingen, vrouwenemancipatie en algemeen kiesrecht. De geestelijkheid, de grootste grootgrondbezitter, verzette zich hevig tegen de landhervormingen, maar steunde het voorstel om algemeen kiesrecht in te voeren. Ondertussen was hij in 1960 één van de oprichters van de OPEC, de vereniging van olieproducerende landen.  “Dat vonden de Britten niet leuk want het was gedaan met goedkoop olie exporteren naar het Westen, waarbij zij wellicht een rol hebben gehad in de coup die de geestelijken pleegden”, aldus nog dhr. Tajdar.

Eén van die toonaangevende geestelijken was ayatollah Ruhollah Khomeini, die  tot 1975 in ballingschap in Najaf in Irak leefde. Toen de toenmalige Iraakse regering en de sjah een vriendschapsverdrag ondertekenden, werd Khomeini uit Irak gezet. 

De verhoogde olieprijzen en de stelselmatige schending van de mensenrechten (Zwarte Vrijdag  1978) leidde tot toenadering van president Jimmy Carter met de verbannen oppositieleider, de ayatollah Khomenei. In 1979 werd er in Parijs een toespraak gehouden door de ayatollah (de Fransen gaven hem immers onderdak). Hierin werd verteld dat als hij aan de macht zou komen, de olieopbrengsten verdeeld zouden worden onder het volk. Zo ontstond de Islamitische Revolutie en werd de sharia (Koranwet) ingevoerd, hoofddoek werd verplicht, haarstijl en kledij werden streng gecontroleerd, polygamie werd geïntroduceerd evenals het Islamitisch strafrecht. Tajdar nog hierover: de Sjah was gedurende 50 jaar een stabiele factor geweest en nauwelijks 1 jaar na zijn vertrek breekt er onmiddellijk een oorlog uit.

De macht van het land lag nu bij de Islamitische geestelijken. Farhad Tajdar vertelt hoe zijn moeder op een bepaald moment nog ongesluierd op restaurantbezoek kon, maar dan plots bij haar terugkeer naar huis door de zedenpolitie geslagen werd met stokken. Deze repressie bestaat op vandaag nog steeds.

Op 3 juni 1989 stierf Khomeini en ayatollah Ali Khamenei, de toenmalige president, volgde Khomeini op als 'Leider van de Revolutie', terwijl de meer pragmatische Ali Akbar Hashemi Rafsanjani de nieuwe president werd.

In 1997 werd de voor Iraanse begrippen progressieve Mohammad Khatami tot president gekozen, maar hij slaagde er nauwelijks in het land te moderniseren.

Tijdens de verkiezingen van juni 2005 won de conservatieve burgemeester van Teheran, Mahmoud Ahmadinejad, de presidentsverkiezingen. Hij installeerde een conservatieve regering die op 2 augustus 2005 aantrad en werd herkozen bij de presidentsverkiezingen in 2009, maar dit ging gepaard met heftige protesten.

In 2013 werd de hervormingsgezinde kandidaat Hassan Rohani verkozen bij de presidentsverkiezingen. Hij liet een verzoenende toon horen richting de westerse wereld en gaf onder andere aan meer werk te willen maken van vrouwenrechten in zijn land.

Op 28 december 2017 en in de dagen erna braken er rellen uit in tientallen steden in het land, nadat demonstraties uit de hand liepen. De protesten, aanvankelijk vanwege voedsel- en brandstofprijzen, verbreedden zich al snel tot een protest tegen de regering en de opperste leider ayatollah Khamenei. Er vielen hierbij minimaal 21 doden. De demonstranten werden er beschoten door troepen aangestuurd door de overheid.

Op 3 augustus 2021 werd Ebrahim Raisi ingehuldigd en twee dagen later beëdigd als president van Iran.

Nog enkele oneliners die bleven hangen:

-         In de Islamitische staat Iran gaat vandaag maar 8% naar de moskee. 

-         Mannen zwemmen aan de rechterkant in de zee, de vrouwen aan de linkerkant en ze moeten van kop tot teen bedekt zijn. Mannen zouden kunnen worden verleid bij het zien van een bloot lichaamsdeel. 

De skigebieden worden ook opgesplitst, waarbij mannen en vrouwen afzonderlijk skiën. 

In de koran staat er alleen echter dat vrouwen 'zich onopvallend moeten kleden'; de huidige interpretatie is er eerder een van een bende zieke mannen met een erectieprobleem.

-         Een oud Perzisch gezegde: “De beste Islamitische kledij is het mannelijk ooglid”; doe je ogen dicht als een vrouw je emotionele problemen geeft i.p.v. ze te verplichten zich van kop tot teen te kleden.

-         Cynisch vast te stellen dat Khomeini met een vliegtuig van Air France in 1979 - na in Frankrijk onderdak te hebben gekregen - in Teheran landt om een coup te plegen. Zoveel jaar later krijgen de Fransen de boemerang terug in het gezicht met de aanslagen op Charlie Hebdo en de concertzaal Bataclan.

-         Jullie hebben het monster zelf gevoed en bevrijd en het heeft tentakels gekregen overal in de wereld….

-         Als kortetermijnbelangen primeren op het menselijke, dan creëer je rampen vele jaren later.

In dat kader ergert dhr. Tajdar zich aan de dubbele moraal van westerse landen. Recent was de Iraanse premier op bezoek bij de Italiaanse voor de ondertekening van een contract voor een aankoop bij Fiat. In het gebouw waar de deal zou worden ondertekend, waren alle blote bustes overhangen met doeken. Als het oliegeld maar binnenkomt, kan dit ten koste van de eigen identiteit.

 

En als uitsmijter:

-         Europa en de wereld moeten zo vlug mogelijk af van fossiele brandstoffen zodat ze stoppen met het financieren van schurkenstaten.

-         Hou je ogen open en je kinderen wakker. De welvaart zoals wij die kennen, is niet vanzelfsprekend.

-         Iran heeft het hoogste % zelfdoding bij vrouwen. De repressie is zo zwaar dat vele meisje het niet meer zien zitten. Het valt niet te verwonderen dat de huidige opstand vooral door vrouwen wordt ondersteund. Ze hebben immers niets meer te verliezen.

 

We keerden naar huis met veel stof tot nadenken; zeker in het kader van de huidige spanningen in Europa.