Verslag en foto's ontbijt(k)boek Geert Noels

Op donderdag 17 oktober hadden we niemand minder dan Geert Noels te gast voor een ontbijt(k)boek over zijn nieuwste boek ‘Gigantisme’. Dat we met Geert Noels een topspreker hadden weten te strikken, heel populair en bekend omwille van zijn talrijke columns over de meest uiteenlopende onderwerpen, was af te leiden uit de zeer hoge opkomst. 


Gigantisme is eigenlijk een term uit de medische wereld, een ziekte, namelijk de overstimulering van een groeihormoon. Dit begrip kan ook worden toegepast op de economie. Economie is volgens Noels een groot spel waar miljarden mensen aan deelnemen. Economie is een gedrag, geen exacte wetenschap. De stelling van het boek is dat de economie gedomineerd wordt door grote bedrijven in verschillende sectoren die abnormaal grote proporties hebben aangenomen. De verhoudingen worden hierdoor scheef getrokken. Niet iedereen is gelukkig in dat spel. Hierdoor komen mensen op straat in hun gele hesjes. Dat soort protesten is niet nieuw. De spreker herinnert zich de protesten  in 1999 in Atlanta  tegen de wereldhandelsorganisatie, de WHO. Economie is een mooi spel, maar de regels dienen wel te worden gerespecteerd. 


Noels maakt de vergelijking met het door iedereen gekende spel Monopoly: je speelt het spel in een aantal rondes totdat op een bepaald moment één van de spelers in geldnood komt. Dan zijn er twee opties : ofwel stopt het spel op dat moment voor die speler, ofwel wordt die speler geholpen door de bank die aan alle spelers extra geld geeft. Hierdoor neemt het spel een totaal andere wending en wordt wie aanvankelijk gedoemd was te verliezen, op een onnatuurlijke wijze de grote winnaar, die eigenlijk beloond wordt omwille van zijn roekeloos risicovol gedrag. De vergelijking is rap gemaakt met het beleid van de ECB dat de laatste jaren ook systematisch goedkoop geld heeft uitgedeeld waardoor de spelregels veranderd zijn. Het is duidelijk niet de juiste strategie volgens Geert Noels. 


Geert Noels heeft ook de voetbalwereld tegen het licht gehouden. Ook daar zijn de uitwassen van gigantisme zichtbaar. Sommige landen en clubs worden altijd maar groter en machtiger waardoor de verhoudingen worden scheefgetrokken. Hij heeft alle Europese matchen sedert 1959 geanalyseerd. Sedert de invoering van de Champions League zijn het steeds de grote landen die aan de top spelen. Kleine clubs uit kleine landen kunnen onmogelijk nog wedijveren op het allerhoogste niveau. Ajax kwam vorig jaar dicht bij die top. Het gevolg is dat de helft van de spelers van Ajax ondertussen werden verkocht aan grote ploegen. De link naar de bedrijfswereld is meteen gelegd. Bedrijven als Google of Apple kopen bedrijven voor gigantische bedragen om hun positie veilig te stellen, waardoor kleine bedrijven niet verder kunnen ontwikkelen en concurreren. 


De spreker heeft in zijn voorbereiding zeker moeite gedaan om voorbeelden uit onze lokale leefwereld te zoeken. Hij geeft het voorbeeld van het aantal brouwerijen die er in de geschiedenis van Brugge bestonden. Hij noemt zo de brouwerij ‘Bière de l’aigle’. Deze brouwerij is via opeenvolgende overnames ondertussen terecht gekomen in de grote groep AB Inbev. Het gevolg is dat hierdoor biodiversiteit verdwijnt. AB Inbev is dan ook een gigant. 


De oervader van de economie, Adam Smith, heeft voor hij in 1776 zijn economisch meesterwerk ‘The wealth of Nations’ schreef eerst een filosofisch boek ‘Theory of Moral Sentiments’ uitgebracht. Hij beschreef daar toen al in hoe machtige ondernemingen een gevaar betekenden voor de economie. 


Dat bedrijven of instellingen te groot worden en hierdoor een gevaar vormen vindt men ook in andere sectoren of aspecten van de maatschappij. In de VS werd onderzoek gedaan naar allerlei mogelijke sociale dimensies in scholen. Daaruit blijkt dat er een lineair verband bestaat tussen agressie en de grootte van de school. Mensen gedragen zich anders in grote groepen. 


Dat grote bedrijven te dicht bij de politiek komen te staan, kan je bijvoorbeeld vaststellen bij evenementen als het World Economic Forum. Bedrijven betalen er met plezier 100.000 € om aanwezig te zijn. Niet omwille van de inhoud, want die kan je terugvinden op internet, maar wel om dichtbij de politici te zijn en op die manier invloed te hebben op de beleidsmakers. 


Doen kleine landen het minder goed in onze geglobaliseerde wereld? Helemaal niet volgens Geert Noels. Die kleine landen doen het heel goed in de zogenaamde geluksindex. Zwitserland, Noorwegen en Denemarken staan helemaal bovenaan. We moeten niet trachten de Verenigde Staten van Europa te maken. Volgens Noels is de diversiteit tussen de landen juist de grote kracht van Europa. 


Ongelijkheid is een groot probleem in de VS maar zeker niet in Europa of in België. Het probleem hier is het feit dat bepaalde groepen mensen niet mogen mee doen, dat ze niet betrokken zijn. Het is niet logisch en weinig sociaal dat mensen in opvangcentra verblijven en niet mogen deelnemen aan het economisch leven. 


Europa heeft minder dan de VS te maken met die hele grote bedrijven. In Europa stelt het probleem van het gigantisme zich dan weer vooral bij de overheid. Het aandeel van de overheid in de economie is in Europa veel te groot. 


Concrete oplossingen ziet Geert Noels in strengere antitrustwetten waardoor grote bedrijven niet eindeloos overnames kunnen doen. Lobbyende grote bedrijven mogen niet te groot worden en hun contacten met politieke beleidsmakers moeten worden beteugeld.


Het was helemaal geen saai economisch betoog dat Geert Noels ons bracht. Door zijn belangstelling voor uiteenlopende maatschappelijke tendensen en zijn gave om de dingen helder te benoemen, was het voor alle aanwezigen een zeer geslaagde ontbijtvergadering en werden we geïnspireerd en gemotiveerd om de komende weken zijn boek volledig uit te lezen.