Verslag en foto's vriendendinner J. Bury

Vlaanderen: wereldspeler in ‘champions league’ van de biotech
 
Jo Bury, apotheker van opleiding, is reeds 23 jaar CEO van het VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie). Maar hoe komt het dat het VIB de ‘Champions League van de biotech’ genoemd wordt?

Voorgeschiedenis: hoe is men tot een ecosysteem gekomen?

De huidige methodiek van de grote farmareuzen bestond erin om te proberen blockbuster medicamenten (medicament met omzet van meer dan 1mia eur per jaar) op de markt te brengen. Er gaapt een gigantische kloof tussen de kosten voor het ontwikkelen van een nieuw medicament en het aantal nieuwe medicamenten dat de bevoegde instantie goedkeurt: het ontwikkelen wordt steeds duurder, terwijl het aantal goedkeuringen de voorbije 25 jaar gelijk gebleven is.

Men noemt dit de innovation gap. De kostprijs stijgt doordat:

- het gemiddeld 15 jaar duurt vooraleer een medicament ontwikkeld wordt (in fases, gaande van onderzoek, ontwikkeling, preklinische fase, 3 klinische fases waarbij de geneesmiddelen op mensen getest worden, registratiefase tot finaal commerciële ontwikkeling);

- de slaagkans dat men een geneesmiddel goedgekeurd krijgt vrij klein is (<2%);

- er maar een patentbescherming is van 20 jaar (een geneesmiddel kan eigenlijk maar 5 jaar gecommercialiseerd worden);

- het ontwikkelen tussen 2mia en 4mia euro kost.

De efficiëntie van de nieuwe geneesmiddelen bedraagt dan nog maar 40% à 60 % met eventuele neveneffecten.

Dus men heeft nood aan een nieuwe aanpak weg van de blockbuster-strategie.

De nieuwe aanpak: gepersonaliseerde geneeskunde

Een ziekte heeft dikwijls verschillende oorzaken en daarom zijn er verschillende (vormen van) medicatie(s) nodig. Zo zijn er vandaag al 60 vormen van borstkanker ontdekt die allen verschillende oorzaken hebben. Die verschillende vormen kunnen niet met hetzelfde geneesmiddel worden behandeld. (Tot nu toe werd dit wel gedaan d.m.v. chemo waarbij alle delende cellen in het lichaam kapotgaan.)

Men heeft dus meer gepersonaliseerde geneeskunde nodig waarbij het juiste geneesmiddel wordt toegediend voor de juiste ziekte. Een mooi voorbeeld van gepersonaliseerde geneeskunde is de ziekte Aids: 30 jaar geleden was de ziekte dodelijk terwijl ze nu een chronische ziekte is geworden.

De bijdrage van Vlaamse biotech in het onder controle krijgen van aids kan moeilijk onderschat worden met mensen als Peter Piot, Paul Stoffels en Rudi Pauwels, waarbij 70% van de geneesmiddelen die wereldwijd op de markt zijn, in Vlaanderen werden ontwikkeld.

Een nieuwe aanpak: kanker

Jo Bury gaf een overzicht van de verschillende vormen van kanker. Maar ook hier is de aanpak van de ziekte gewijzigd naar een gepersonaliseerde vorm. Er zijn 10-tallen oorzaken die leiden tot een type kanker, waarvoor je vele verschillende geneesmiddelen nodig hebt.

Vorig jaar kon men het wereldcongres ‘Hallmarks of cancer’ naar Vlaanderen halen, waarbij kon worden aangetoond dat een kanker kan ontstaan op vele wijzen.  Dus de behandeling van kanker zal wijzigen van een behandeling in een orgaan, naar een behandeling van type kanker X, Y of Z met name de theranostica (combinatie geneesmiddel en diagnostica).

Dit alles zal een invloed hebben op de geneeskundige praktijk en de manier van terugbetalen. 

VIB: missie

Het was toenmalig Vlaams minister-president Vandenbrande die in 1995, na een bezoek aan Silicon Valley, besloot om een budget vrij te maken voor het opstarten van het VIB.

De missie van het VIB bestaat erin om een grensverleggende kennis te verzamelen over de moleculaire mechanismen van het leven. De structuur bestaat uit een onderzoeksinstituut, algemene vergadering, raad van bestuur en directiecomité.

De VIB sloot een joint-venture met de 5 universiteiten waarbij de labo’s werden opgericht dichtbij de universiteiten. Het personeel van de unief werd versterkt met VIB-personeel. Er is een uitwisseling van kennis en alle opbrengsten (Intellectuele Eigendomsrechten) van de investeringen worden gedeeld.

De VIB is op vandaag een instituut met 1500 wetenschappers onderverdeeld in 81 onderzoeksgroepen bestaande uit 8 thematische programma’s. De beheersovereenkomst loopt telkens 5 jaar, waarbij de Vlaamse overheid 60 mio eur per jaar investeert. Aan deze subsidies zijn performantiecriteria gekoppeld. Groepsleiders of wetenschappers die niet presteren (ze moeten tot de wereldtop behoren) worden vervangen (‘het gaat om belastinggeld!’).

Het basisonderzoek bij de VIB spitst zich toe op moleculaire geneeskunde (neurobiologie, kanker en inflammatie) en moleculaire landbouw.

VIB: een succesverhaal

Waarom is het VIB zo’n succesverhaal? Jo Bury licht toe dat om wereldklasse te zijn men relevantie en kwaliteit moet koppelen aan de wil om te presteren. Dit moet zich vertalen in publicaties met een hoge impact en octrooien.

Zo publiceerden wetenschappers van de VIB in 2017 237 doorslaggevende artikels in topwetenschappelijke magazines (komende van 16 artikels in 1995…). De helft van de huidige groepsleiders hebben een ERC (European Research Council) Grant, de meest prestigieuze onderscheiding binnen hun gebied.  De hoge kwaliteit van wetenschappers heeft geleid tot een stijging van het aantal patenten onder bescherming. De opbrengst van deze patenten keert terug naar het VIB. Ongeveer 1% van het personeel is bezig met aanvragen en beheren van patenten. 

VIB: een langetermijnverhaal

Het succes van het VIB heeft geleid tot een ecosysteem, waarbij wetenschappers en bedrijven naar Vlaanderen willen komen. M.a.w. de strategie die vele jaren geleden is ontwikkeld, heeft zijn vruchten afgeworpen. Zo is België nummer 1 geworden in totale waarde van alle biotechbedrijven binnen Europa. Meest recentste en gekendste verhaal is dat van Ablynx dat in 2001 werd opgericht, waarbij 5 mio eur kapitaal werd opgehaald. Later werd in 2 fases nogmaals 60 mio eur opgehaald om in een latere fase naar de beurs te trekken. Dit jaar werd Ablynx verkocht aan Sanofi voor ruim 4 mia eur waarbij het eerste geneesmiddel waarschijnlijk volgend jaar op de markt zal komen. Het onderstreept dat er nood is aan een lange termijnvisie van de Vlaamse overheid. Of hoe Vlaanderen met veel geduld en de juiste strategie wereldspeler in ‘champions league’ van de biotech werd… en volle bewondering genoot van alle toehoorders, ook voor Jo Bury trouwens.

Opgemaakt op: 25.11.2018
« Alle nieuws